Aydın Meral

Çin edebiyata aşina olanlar yoksul köylerin, devrimlerin, zorlu coğrafyanın ve biz –Batılılara- garip gelen inanç ve eylem sistemlerine de aşina olmaya başlar. Bu içeriksel yönlerin yanında Çinli yazarların yakın gözlem yeteneği, güçlü betimleri ve canlılara ilişkin kapsayıcı anlatımları okuyucuların Çin edebiyatına yönelmesini ve bu edebiyattın bir okuru olmaya devam etmesini sağlayacak güçtedir.

Yan Lianke’nin Günler Aylar Yılları romanı Çin edebiyatının bu geniş açılı yönlerine kör bir köpekle yaşlı bir adamın bir kıtlık dönemine denk gelen ve kıtlığın ölümcül yükünü paylaşan ikiliyi anlattığı romanıyla yeni bir pencere daha eklemiştir. Yazarın seçtiği yerel –Çin’i- motifler, dilsel öğeler, insan-köpek arasındaki iletişimin içeriği ve yönü, olağanüstü şartlar altında insan neye nasıl tepkiler vereceği gibi birden çok algı yönüne hitap edecek unsurlar kullanması dışında romanın içeriğinde kullandığı ve okuyucuyu afallatacak vurucu kurgusal tercihleri bu ince romana sarsıcı bir kimlik kazandırmıştır.

Tüm köylülerin kuraklık ve açlık yüzünden köyü terk etmesinden sonra köyde tek başına kalan yaşlıyı ve köpeği açlıktan, güneşten, aç ve susuz sıçan ve kurtlardan koruyacak tek şeyi bir mısır fidesini hayatta tutma mücadelesi olacaktır. Aylarca süren bu mücadelede kilometrelerce öteden getirilen bir avuç su, dönüşümlü ve uykusuzken tutulan nöbetler yazarın okuyucunun bamtelini titreten ayrıntılarıyla örülmüş bir içerikle romanı kendi başına bir özgünlüğe taşımaktadır.

Yaşlı adamın insanların tüm düşünsel yapısına işlenmiş olan insan odaklı ve sonun sonunda bencilliğe varan bakış açısının bir ermiş tavrıyla yerle bir etmesi, köpeği beslemesi, ona yoldaş olması, dostluğunu vermesi ve artık ikisinden birinin mısıra gübre olması için ölmesi gerektiğinde yazı turada hile yapıp kendini ölüme yatırması tüm bilindiklikleri geride bırakıp tek başına bir anlam odağı olmaya başarabilecek bir güçtedir.

Olayların görünürlüğünü arttıran ve onların okuyucu zihninde daha kalıcılaşmasını sağlayan betimlemelerin netliği ve bunların yaşantı zenginliğinden doğduğunu belli eden ayrıntıları yazar Yan Lianke’nin güçlü zihninin yansımadır. Yaşlı adamın kurtlarla karşılaştığı ve saatlerce süren bir bekleme anına denk gelen bu anda kurtların tüylerini hareket ettiren bir rüzgârı betimlerken yaşlı adamın iç konuşmaları da yazarın güçlü yönünü gösteren bir diğer ayrıntıdır. Sıçanların, boş köyün, su kuyusunun ve Çin köylerinin ortak özelliklerini barındıran diğer anlatım öğeleri de yazarın düşleminden çıkıp kurguda yer eden başarılı metin içiliklerdir.

Romanın son bölümünde duygu yönü güçlendirilen romanda bu yön araya kurgusal bir boşluk sokularak yapılmıştır. Yaşlı adam ölmeden önce mısır ayrı taraflarına kendisi ve köpek için mezar kazmıştır ve amacı susuz kalacak olan mısıra kendi bedenlerini sunarak onu hayatta tutmaktır. Kuşkusuz bu ayrıntı semboliktir ve yazar bunu umudu yeşertmek ve yaşlının kendi coğrafyasına olan aidiyetine bir gönderme gibidir. Aylar sonra köye dönenler her köpeğin ağzı açık bir çukurda görürken yaşlıyı bir mezarda görürler. Mezarı açtıklarında mısır köklerinin yaşlıyı sardığını ve mısırın oradan beslendiğini fark ederler. Bu köylüleri derinden etkiler ve mezarını orada bırakıp bir sembol haline getirirler. Mısırdan alınan tanelerse tekrar toprağa verilir.

Yan Lianke’nin Çin ile harmanlanmış zihninin yaratımı olan roman, kimi kez tekniğe boğulan günümüz romanları aksine sade anlatımı ve gerçeklikten beslenen içeriğiyle günümüz modernliği arasında insanîliği, erdemi, umudu, yoksulluk sarmalında bir yoksunluğu anlatarak bir halk anlatısı biçemi yaratmıştır. Köpekle yaşadığı süreç, köpeğin yaşlı adamı anlaması, ona tepkiler vermesi ve mısırı hayatta tutmak için yaşlıya destek olması ve tüm bunları körken yapması roman karakterlerinde alışılmadık bir yer edinecektir.

Yazar Hakkında:
Kocaeli Üniversitesi Türkçe Öğretmenliği lisans bölümünü (2010) bitiren yazar; ardından Artuklu Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsünde yüksek lisans (2012), Anadolu Üniversitesinde Sosyoloji lisans (2016) ve Kültürel Miras önlisans (2019), Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Çocuk Edebiyatı yüksek lisans (2016) bölümlerini tamamladı ve halen Artuklu Üniversitesinde Uygulamalı İngilizce Çevirmenlik Bölümünde okumaktadır. Basılı ve dijital platformlarda edebiyat, eğitim ve sosyoloji üzerine yazılar yazmaya devam eden yazar, halen bir devlet okulunda idareci olarak çalışmakta ve bu okul bünyesinde yazarlık dersleri vermektedir.

Yorumlar